मार्गारेट मांजर मावशी आणि रॉबिन्सन उंदीर मामा, परवा पुन्हा शाहरुखच्या मन्नत बंगल्याजवळच्या बँडस्टँडला गेले होते. तिथे त्यांना समुद्राच्या लाटांकडे बघण्यात खूप मज्जा येई. किना-याकडे येणाऱ्या लाटा ते दोघेही मोजत बसत. तिकडे मनुष्यप्राणी मोठ्या संख्येने समुद्र बघायला येत. काहीजण समुद्रासमोरच्या बाकांवर बसत. काहीजण दगडांवर जाऊन बसत तर काहीजण समुद्राच्या पाण्यात जाऊन खेळत. तिथे येणारी ही मंडळी पुडक्यातलं काहीना काही बकाबका खात. खाणं झालं की ते पुडके तसेच फेकून देत. त्यात शिल्लक राहिलेले पॉपकार्न, शेंगदाणे, चिप्स असं काहीबाही रॉबिन्सन आणि मार्गारेटला खायला मिळे. अशी चंगळ करता येत असल्यानेच ते दोघेही, मालकीनबाई बाहेरगावी गेल्या की पुन्हापुन्हा इकडे येत.
आज खादाडी करत करत समुद्राच्या लाटा मोजत असताना, रॉबिन्सनला दूरवर एक जहाज जाताना दिसलं. ते अगदी ठिपक्यासारखं दिसत होतं. थोड्यावेळाने जहाजाचा ठिपका दिसेनासा झाला.
“बापरे!” मामाच्या तोंडून उत्स्फूर्तपणे निघून गेलं.
“काय झालं रॉबू?”मावशीने विचारलं.
“अगं, ते जहाज समुद्रात बुडालं ना.”
“अरे, रॉबू ते जहाज बुडालं नाही तर इथून खूप दूर निघून गेलं.”
“पण काय गं मावशे, जहाज जसं पाण्यावरुन चालू शकतं तसं आपणही चालू शकू का?”
“रॉब्या, आपण काय किंवा हा मनुष्यप्राणी काय कुणालाच समुद्रावर चालता येत नाही. समुद्र फार खोल असतो. इथे किनाऱ्यावर वाळू असल्याने आता मनुष्यप्राणी थोडाफार चालू शकतो. आपणसुध्दा पळापळी करु शकतो. पण जसंजसं किनाऱ्यापासून दूर जाऊ, तशी समुद्राची खोली वाढतच जाते. वाळू संपते. मग केवळ सर्वत्र पाणीचपाणी असते.”
“मावशे, अगं या उपदव्यापी मनुष्यप्राण्याने समुद्र जास्तित जास्त खोल किती असेल याचा नक्कीच शोध घेतला असेल ना?”
“तुलारे त्याच्याशी काय घेणंदेणं?”
“मावशे तुला ठाऊक नाही असं या जगात काहीतरी आहे का? म्या ‘ढ’ च्या ज्ञानात भर पडेल म्हणून विचारलं. ” मार्गारेट मावशीला मामाने लोणी लावलं. आपल्या कौतुकाने मावशी खुष झाली. आधी तिने वर आकाशाकडे बघितलं, मग समुद्राच्या पाण्यावर नजर रोखली. डोळे मिटून काहीतरी आकडेमोड केली. काही वेळाने तिने तिचा उजवा पाय टाळीसाठी मामासमोर केला. मामाने डाव्या पायाने प्रतिसाद दिला.
“म्हणजे मावशे तुला समुद्राची खोली कळली म्हणायची.” मावशीचा गालगुच्चा घेत रॉबिन्सन म्हणाला.
“बरोबर ओळखलस रॉब्या तू. अरे मी माझ्या मेंदूला समुद्राची खोली झर्रदिशी शोधायला सांगितलं.”
“मग, तुमचे मेंदूराव काय म्हणतात?”मामाने नाटकी स्वरात विचारलं.
“ते म्हणतात, जगात पाच महासागर आहेत. आपल्यासमोर असलेला अरबीसमुद्र हा हिंद महासागराचा एक भाग आहे. या पाचही महासागरांची खोली सर्वत्र काही सारखी नसते.”
“मग?”
“मनुष्यप्राण्याने याचा जेव्हा शोध तेव्हा त्याच्या लक्षात आलं की प्रशांत महासागरातील ऑस्ट्रेलिया आणि पापुआ न्यूगिनीच्या उत्तरेस आणि फिलिपाइन्स या देशाच्या पूर्वेला असलेला मॅरियाना ट्रेंच हा भाग सर्वात खोल आहे.”
“हे या मनुष्यप्राण्यास कधी कळलं?”
“अरे, १९५१ साली इंग्लंडच्या ‘एच.एम.एस. चॅलेंजर’ या सर्वेक्षण जहाजाने मॅरियाना ट्रेंचमधील खोली मोजली.”
“किती भरली ही खोली?”
“तब्बल १० हजार ९८४ मीटर, म्हणजे साधारणत: ११ किलोमीटर! या भागास आता ‘चॅलेंजर डीप’ या नावानं ओळखलं जातं.”
“ओह माय ओशन!”
“खरय, अरे पृथ्वीवरील ८८४८ मीटर उंचीचा एव्हरेस्ट पर्वत या ठिकाणी आरामात मावू शकतो. शिवाय त्याच्या माथ्यावरुन दोन किलोमीटरपेक्षा अधिक खोल पाणी वाहू शकतं.”
“ओह माय एव्हरेष्ट!”
“अरे, पुढे १९६० मध्ये अमेरिकेतील जॅक पिकार्ड आणि डोनाल्ड वाल्श हे दोन नौसैनिक त्या ठिकाणी पोहचले.”
“ते बुडाले नाहीत का?”
“अरे, या खोलीमध्ये बुडणार नाही असं ट्रायेस्टे नावाचं बॅथीस्कॅफ हे पाणबुडीसारखं उपकरण वापरलं त्यांनी. त्यात बसून या दोघांनी इतक्या खालचा तळ बघितला.”
“काय दिसलं त्यांना?”
“त्यांना दिसलं की, इतक्या खोलवर बरेच सूक्ष्मजीव आरामात राहतात. ते काही बुडत नाहीत. या दोघांनी पुन्हा एकदा या भागाची खोली मोजली. तेव्हा ती १०.९ किलोमीटर असल्याची आढळली.”
“याचा अर्थ महासागराची जास्तितजास्त खोली ११ किलोमीटरच्या आसपास असल्यावर शिक्कामोर्तबच झालं म्हणायचं.” मामा छाती फुगवून म्हणाला.
“होरे माझ्या इंटेलिजेंट मामू.” लाडाने रॉबिन्सनची मिशी ओढत मावशी म्हणाली.
“मावशे मावशे, एक आयडिया डोक्यात आलीय.”
“काय?”
“मावशे, आपल्यालाही बॅथीस्कॅफ मधून इतक्या खोलवर जाता येऊन चॅलेंजर डीप येथेच राहता आला असतं तर मालकीनबाईंच्या दररोजच्या जाचातून नि कटकटितून सुटका मिळाली नसती का?”
“रॉब्या, मग मन्नतमध्ये राहणाऱ्या तुझ्या टॉबिन्सन चुलतभावामार्फत बॅथीस्कॅफ मिळवून देण्याचा निरोप पोहचव की शाहरुखपर्यंत.” मावशी डोळे मिचकावित म्हणाली. टॉबिन्सची उंची,रुंदी नि खोली तेव्हढी नसल्याची हे रॉबिन्सनला ठाऊक होतं, त्यामुळे त्याने एक उसासा टाकला नि तो पुन्हा समुद्राचा लाटा मोजू लागला.
सुरेश वांदिले